Bloczki fundamentowe rodzaje, parametry i zastosowanie

Bloczki fundamentowe to trwałe elementy stosowane do budowy fundamentów, ścian piwnic, podmurówek i ogrodzeń. Wyróżnia się bloczki betonowe, keramzytobetonowe oraz wibroprasowane, różniące się wytrzymałością, ciężarem i izolacyjnością. Ich zaletami są szybki montaż, odporność na wilgoć oraz stabilność. W nowoczesnym budownictwie wykorzystuje się je podobnie jak w domach jednorodzinnychi obiektach gospodarczych czy przemysłowych.

Bloczki fundamentowe stosuje się przy wykonywaniu ścian fundamentowych, podmurówek, piwnic oraz niewysokich murów oporowych. Tekst jest przeznaczony dla inwestorów, wykonawców i osób przygotowujących dokumentację budowlaną. Dobór elementów zależy od wymiarów, lecz także od obciążenia budynku, warunków gruntowo-wodnych, nasiąkliwości i odporności na mróz. Znaczenie ma także sposób murowania, rodzaj zaprawy oraz późniejsza izolacja przeciwwilgociowa. Bloczek o odpowiedniej wytrzymałości nie zastąpi poprawnie zaprojektowanej ławy, drenażu ani hydroizolacji.

Często trzeba ocenić cały układ: podłoże, fundament, ścianę, ocieplenie i zabezpieczenie przed wodą gruntową.

Rodzaje bloczków i ich parametry techniczne

Najczęściej wykorzystywane są pełne bloczki betonowe produkowane z mieszanki cementowej, kruszywa i wody.

Charakteryzują się dużą masą, wysoką odpornością na ściskanie oraz dobrą tolerancją na obciążenia punktowe. Alternatywę stanowią bloczki z betonu lekkiego, na przykład keramzytobetonowe. Są łatwiejsze w przenoszeniu i umożliwiają korzystniejszą izolacyjność cieplną, jednak ich dobór wymaga sprawdzenia parametrów projektowych.

Bloczki szalunkowe, nazywane także zalewowymi, mają komory przeznaczone do wypełnienia betonem i zazbrojenia. Tworzą tracony szalunek, dlatego sprawdzają się przy ścianach wymagających zwiększonej nośności lub ciągłości konstrukcyjnej.

W dokumentacji należy analizować klasę wytrzymałości, nasiąkliwość, odporność na zamrażanie i rozmrażanie, gęstość oraz dokładność wymiarową.

Najważniejsze kryteria techniczne obejmują:

• klasę wytrzymałości na ściskanie, dobieraną do obciążeń fundamentu;
• nasiąkliwość, ważną przy kontakcie z wilgotnym gruntem;
• mrozoodporność, szczególnie w strefie przemarzania;
• wymiary, najczęściej około 38 × 24 × 12 cm lub zbliżone;
• masę pojedynczego elementu, wpływającą na tempo robót;
• rodzaj powierzchni, od którego zależy przyczepność zaprawy i tynku.

Zastosowanie i zasady wykonania ścian fundamentowych

Bloczki układa się na ławie fundamentowej, na wyrównanej warstwie zaprawy cementowej. Spoiny pionowe i poziome powinny być pełne, a kolejne warstwy wiązane z przesunięciem. Ścianę trzeba zabezpieczyć od strony gruntu izolacją przeciwwilgociową, jednak przy wysokim poziomie wód gruntowych stosuje się rozwiązania przeciwwodne, często wraz z drenażem opaskowym. Ocieplenie wykonuje się najczęściej z płyt XPS o niskiej nasiąkliwości. Przy budynkach mieszkalnych bloczki betonowe dobrze sprawdzają się na gruntach o stabilnych warunkach, pod warunkiem prawidłowego posadowienia. Elementy szalunkowe są użyteczne przy ścianach wymagających dodatkowego zbrojenia, lecz ich układ musi wynikać z projektu konstrukcyjnego.

Niedopuszczalne jest dobieranie klasy bloczka wyłącznie na podstawie ceny lub wyglądu. Parametry produktu powinny być potwierdzone deklaracją właściwości użytkowych i odniesione do obliczeń projektanta.

Materiały stosowane do produkcji bloczków fundamentowych

Najczęściej stosowane są bloczków betonowe z betonu zwykłego, formowane wibroprasowaniem.

Bloczki z betonu zwykłego są ciężkie, dlatego zwiększają obciążenie podłoża, jednak umożliwiają dobrą stabilność konstrukcji. Ich nasiąkliwość powinna być ograniczona, ponieważ stały kontakt z wilgotnym gruntem może prowadzić do degradacji materiału w czasie cykli zamarzania i rozmarzania. Alternatywę stanowią bloczki z betonu lekkiego, przede wszystkim keramzytobetonu. Mają kruszywo z keramzytu, za pomocą czego mają mniejszą gęstość objętościową i lepszą izolacyjność cieplną niż wyroby z betonu zwykłego. Są łatwiejsze w przenoszeniu, lecz ich dobór wymaga sprawdzenia odporności na wilgoć oraz parametrów mrozoodporności.

Nie każdy produkt przeznaczony do ścian nadziemnych nadaje się do fundamentów.

Bloczki silikatowe mogą być stosowane w określonych rozwiązaniach, przede wszystkim gdy projekt przewiduje wysoką odporność na ściskanie i dokładne zabezpieczenie przeciwwilgociowe. Nie powinny jednak być automatycznie utożsamiane z typowymi bloczkami fundamentowymi. Ich zastosowanie poniżej poziomu terenu musi wynikać z dokumentacji technicznej producenta i projektu budowlanego.

Jakie parametry decydują o przydatności konstrukcyjnej?

Najważniejszym parametrem jest wytrzymałość na ściskanie, podawana w MPa lub w klasie betonu, na przykład C12/15, C16/20 albo C20/25.

Im większe obciążenia przenosi fundament, tym wyższej klasy materiał może wymagać projektant. Sama wysoka klasa nie zastępuje jednak prawidłowego posadowienia i izolacji. Ważna jest także gęstość objętościowa. Cięższe bloczki najczęściej lepiej tłumią drgania i wykazują większą stabilność, jednak lżejsze ograniczają obciążenie gruntu oraz ułatwiają montaż. Wymiary, najczęściej około 38 × 24 × 12 cm lub 38 × 24 × 14 cm, wpływają na grubość muru, zużycie zaprawy i tempo prac.

Odporność na wilgoć, mróz i błędy wykonawcze

Bloczek fundamentowy powinien mieć określoną nasiąkliwość, klasę ekspozycji oraz odporność na cykliczne zamrażanie i rozmrażanie. Materiał przeznaczony do strefy gruntu musi współpracować z izolacją przeciwwilgociową, a nie ją zastępować. Nawet wytrzymały bloczek może ulec uszkodzeniu, gdy zostanie ułożony na niestabilnym podłożu, z niepełnymi spoinami lub bez ochrony przed wodą. Gładkość powierzchni, tolerancje wymiarowe i ciężar pojedynczego elementu wpływają jednak na dokładność murowania oraz bezpieczeństwo pracy. Bloczki fundamentowe stosuje się przede wszystkim do wykonywania ścian fundamentowych, podmurówek i niskich konstrukcji przenoszących obciążenia na podłoże.

Zastosowanie bloczków fundamentowych zależnie warunków gruntowych

Na gruntach jednorodnych, nośnych i dobrze odwodnionych bloczki betonowe mogą tworzyć ściany fundamentowe domów jednorodzinnych, garaży oraz budynków gospodarczych. Podstawą jest ława fundamentowa o odpowiedniej szerokości, wykonana poniżej poziomu przemarzania. Bloczków nie powinno się układać prosto na gruncie ani na niestabilnej podsypce. Dla piasków średnich i grubych montaż jest dosyć prosty, ponieważ podłoże zapewnia dobrą filtrację wody.

Trzeba tylko zagęścić warstwę pod fundamentem i zabezpieczyć wykop przed rozluźnieniem ścian.

Bloczki przenoszą obciążenia tylko wtedy, gdy ich podstawa opiera się na stabilnym i właściwie zaprojektowanym fundamencie.

Przed rozpoczęciem prac należy sprawdzić:

• rodzaj i nośność gruntu,
• poziom wód gruntowych,
• głębokość przemarzania,
• przewidywane obciążenia konstrukcji,
• potrzebę wykonania drenażu,
• rodzaj izolacji przeciwwilgociowej.

W konstrukcjach lekkich bloczki sprawdzają się także jako podstawa ścian ogrodzeń, altan i tarasów.

Przy ciężkich ścianach murowanych, stropach oraz wysokich obciążeniach należy przewidzieć zbrojenie, wieńce i odpowiednią klasę betonu, zgodnie z projektem konstrukcyjnym. Bloczki fundamentowe mogą być stosowane na wilgotnym gruncie, ale sama wilgoć nie jest wystarczającym kryterium do podjęcia decyzji. Znaczenie mają przede wszystkim poziom wód gruntowych, przepuszczalność podłoża, możliwość okresowego podtapiania oraz obciążenia przekazywane przez budynek. Na stabilnym gruncie spoistym, przy prawidłowo wykonanym drenażu i izolacji przeciwwodnej, murowany fundament z bloczków betonowych jest rozwiązaniem technicznie dopuszczalnym.

Bloczki powinny mieć odpowiednią wytrzymałość, niską nasiąkliwość i być układane na pełne spoiny z zaprawy przeznaczonej do elementów fundamentowych.

Niedopuszczalne są puste fugi, przypadkowe uzupełnienia zaprawą ani wykorzystanie materiału przeznaczonego do ścian działowych. Największym zagrożeniem nie jest krótkotrwała wilgoć, lecz stałe parcie wody i brak wydajnego odprowadzenia jej od ścian fundamentowych.

Bloczki fundamentowe na wilgotnym gruncie a izolacja przeciwwodna

Przy wilgotnym podłożu konieczne jest wykonanie izolacji poziomej oraz pionowej.

Powierzchnię muru należy wyrównać, zagruntować i zabezpieczyć powłoką bitumiczną, mineralną albo membraną dopasowaną do warunków wodnych. Izolację chroni się przed uszkodzeniem w czasie zasypywania, na przykład płytami ochronnymi lub odpowiednią folią kubełkową. Sam materiał hydroizolacyjny nie zastąpi drenażu, gdy woda okresowo napiera na fundament.

Kiedy fundament z bloczków lepiej zastąpić konstrukcją monolityczną?

Jeżeli działka ma wysoki poziom wód gruntowych, podłoże jest niejednorodne albo występuje ryzyko parcia hydrostatycznego, bezpieczniejszy może być fundament żelbetowy wykonywany w deskowaniu. Monolityczna ściana ogranicza liczbę spoin, przez które woda może migrować, i lepiej przenosi nierównomierne obciążenia.

Nie znaczy to jednak, że bloczki fundamentowe na wilgotnym gruncie są z zasady błędem. Decyzję powinny poprzedzać badania geotechniczne oraz analiza projektu. Trzeba określić głębokość posadowienia, rodzaj gruntu, strefę przemarzania i sposób odprowadzenia wód opadowych. Na gruntach przepuszczalnych często wystarczy opaska drenażowa z rur perforowanych, warstwą filtracyjną i studzienką kontrolną. Na gruntach spoistych drenaż bez właściwego odpływu może nie działać, a nawet zwiększać zawilgocenie wykopu.

W takich warunkach o zastosowaniu bloczków powinien rozstrzygać projektant konstrukcji.